W życiu płodowym, na wczesnym etapie, język jest połączony z dnem jamy ustnej. W wyniku apoptozy następuje oddzielenie języka i śladem tego procesu jest właśnie wędzidło języka.
Wędzidło języka łączy spodnią część języka z dnem jamy ustnej. W przypadku gdy ogranicza ono ruchomość języka mówimy o ankyloglosii.
Ankyloglosia definowana jest jako wrodzona anomalia języka, charakteryzująca się krótkim wędzidłem językowym, lub jego wadliwym przyczepem, co może manifestować się całkowitym lub częściowym przytwierdzeniem jezyka do dna jamy ustej. Jest to fałd włóknisto-śluzówkowy, zbudowany z włókien kolagenowych typu I i III oraz z włókien elastynowych.
Jakie są najczęstsze sympotmy skróconego wędzidła języka u niemowląt i młodszych dzieci?
- Nieefektywne ssanie
- Niepowodzenia w przystawianiu do piersi
- Niskie przyrosty masy ciała
- Dźwięki rozszczelniania języka w trakcie ssania
- Ból i urazy sutka piersi mamy
- Zastoje, zapalenia piersi u mamy (spowodowane nie efektywnym opróźnianiem mleka z piersi)
- Ustny tor oddechowy
- Nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka
- Trudności w efektywnej obróbce produktów na etapie rozszerzania diety i wraz z biegiem czasu
Skrócenie wędzidła języka często sygnalizuje się tuż po przyjściu dziecka na świat. Czasami rodzice są poinformowani o konieczności korekty wędzidła, czasami informacja dotyczy „potrzeby obserwacji”. Jak więc należy rozumieć informację o skróceniu wędzidła jęzka?
Wokół tematyki ankyloglosii funkcjonuje wiele kontrowersji. Sam fakt, że pod językiem dostrzegamy fałd, nie zawsze jest jednoznaczne z zasadnością korekty wędzidła języka. Kluczowa jest rzetelna ocena nie tylko wędzidła języka ale zweryfikowanie w jaki sposób skrócenie wędzidła języka wpływa na pracę m. in. języka ale też policzków oraz m. okrężnego warg (w dużym skrócie).
Ważne zatem aby każdorazowo przed rozważeniem korekty, skonsultować się wpierw z neurologopedą, który oceni nie tylko wędzidło ale cały układ orofacjalny oraz przygotuje dziecko i rodzica do zabiegu oraz wdroży rodzica w procedurę opieki pozabiegowej.
W praktyce funkcjonuje kilka klasyfikacji wędzidła języka. Dotyczą zarówno aspektu anatomicznego, jak i funkcjonalnego.
Klasyfikacja Elizabeth Coryllos opiera się na kryteriach wizualnych i dotyczy odległości między wierzchołkiem języka (apeksem) a zewnętrznym końcem wędzidła.
Wyróżnia cztery rodzaje wędzidła języka:
- Typ I – wędzidło jezyka sięga czubka języka
- Typ II – wędzidło języka jest umocowane w odległości 2-4 mm od koncówki języka
- Typ III – wędzidło języka przymocowane jest do środkowej części języka
- Typ IV – wędzidło języka znajduje się u podstawy języka; jest grube, mało elastyczne, wyczuwalne palpacyjnie
Lawrence A. Kotlow proponuje klasyfikację funkcjonalną ankyloglosii.Wyróżnił cztery klasy w zależności od amplitudy ruchów jezyka:
- Klinicznie dopuszczalne > 16 mm
- Klasa I (lekka) 12-16 mm
- Klasa II (umiarkowana) 8-11 mm
- Klasa III (ciężka) 3-7 mm
- Klasa IV (komplenta) < 3 mm
Alison Hazelbaker opracowała narzędzie dotyczące wyglądu i funkcji języka, co umożliwia diagnozę krótkeigo wędzidła języka i jego wpływu na funkcjonowanie języka. Zgodnie ze skalą Lingual Frenulum Protocole For Infants obserwacji podlegają:
- Gólny wygląd języka (w trakcie swobodnej aktywnosci, płaczu, prób unoszenia, wysuwania)
- Elastyczność wędzidła (określana w badaniu palpacyjnym): wysoka, umirkowana, mała lub jej brak
- Długość wędzidła określona przez odnotowanie jej przybliżonej wartości
- Umocowanie wędzidła jeżyka do języka (za apeksem, na apeksie, na brzusznej części apeksu)
- Przyczepienie wędzidła jężyka do dolnej krawędzi wyrostka zebodołowego
Rola neurologopedy w przypadku krótkiego wędzidła języka:
- Ocena anatomiczna oraz funkcjonalna okolicy orofacjalnej
- Wdrożenie ćwiczeń celem zweryfikowania czy wędzidło kwalifikuje się do zabiegu (zwłaszcza w przypadku wędzideł, które nie ograniczają znacząco ruchomości języka)
- Wdrożenie ćwiczeń celem przygotowania do zabiegu: dziecka (opracowanie tkanek przed zabiegiem), rodzica (wdrożenie, oswojenie z masażem niezbędnym do wykonywania na etapie gojenia się tkanek)
- Wsparcie rodziów na etapie gojenia tkanek po zabiegu frenotomii (w przypadku niemowląt i młodszych dzieci) – dobór masażu i monitorowanie kolejnych etapów gojenia tkanek
Badania histologiczne Nikki Mills (2019) wykazały, że wędzidłełko języka jest dynamizną strukturą trójwymiarową” i anatomiczene odchylenia w jego budowie w znaczny sposób ograniczają ruchy języka. Co więcej rozciąganie miejsc, które otaczają włókna kolagenowe, pozytywnie oddziałuje na ograniczoną mobilność wędzidła języka.
Jaki z tego wniosek w praktyce?
! Zabieg frenotomii nie zawsze jest koniecznością.
! Kluczem jest wdrożene właściwych ćwiczeń oraz wsparcie rodzica i dziecka na linii: neurologopeda – fizjoterapeuta – Certyfikowany Doradca Laktacyjny
Zapraszam do konsultacji.
Bibliografia:
- Reneteau „Praca logopedy z wcześniakami i noworodkami na oddziale neonatologii”, WIR